Ἡ ζωή δίχως καθρέφτη… (Ἀββᾶ Δωροθέου)

Σύμφωνα με τον Αββά Δωρόθεο (μεγάλος Πατέρας και ασκητής που έζησε και πολιτεύτηκε στην Παλαιστίνη κατά τον ΣΤ’ αιώνα), υπάρχουν τρείς τρόποι για να πει κανείς ψέματα. Ο πρώτος είναι με το νού, ο δεύτερος με τα λόγια και ο τρίτος, το να πει κανείς ψέματα με την ίδια του τη ζωή. Στη παρούσα δημοσίευση ο αναγνώστης θα συναντήσει την τρίτη περίπτωση και πως αυτή εκδηλώνεται. Χρειάζεται καθολική όραση και πνευματική διαύγεια για να καταλάβει κανείς το νόσημα αυτό. Ένα νόσημα που ο πνευματικός Πατήρ αναλύει και παραδίδει ως γνήσιος Διδάσκαλος στα πνευματικά του τέκνα.

Διαβάστε περισσότερα »

 http://hristospanagia3.blogspot.gr

Η άκρα ταπείνωση του Ηγουμένου

Κάποτε ο Ηγούμενος παπά-Θανάσης ο Γρηγοριάτης βρισκόταν στο γραφείο με έναν μοναχό. Αυτός ο μοναχός ήταν οξύθυμος και πάνω στην συζήτηση για να επιβάλει την γνώμη του ράπισε τον Ηγούμενο. Τότε φάνηκε το μεγαλείο της αρετής του Ηγουμένου. Δεν έδειξε καμία αντίδραση ούτε θύμωσε ούτε είπε τίποτε. Ειρηνικότατος πήρε την ηγουμενική του ράβδο και πήγε στην Εκκλησία -είχε αρχίσει ο Εσπερινός- και ο Ηγούμενος έψαλλε σαν να μην είχε συμβεί τίποτε.
Εκτοτε ούτε είπε τίποτε ούτε και έκανε κάποια ενέργεια εναντίον του, ενώ ως Ηγούμενος θα μπορούσε ακόμη και να τον δίωξη από το Μοναστήρι. Αλλά ούτε και απλή παρατήρηση του έκανε προς συμμόρφωση. "Έκανε μόνο θερμή προσευχή γι' αυτόν.

Έτσι μετά από χρόνια, όταν ήταν στα τελευταία του ο μοναχός, ο Χριστός και η Παναγία δεν τον άφησαν, διότι είχε μεν το πάθος του θυμού, αλλά είχε έργασθή και είχε προσφέρει πολλά για το Μοναστήρι του και για όλο το Άγιον Ορος. Ήρθε σε μετάνοια και συναίσθηση ζήτησε τον Ηγούμενο. Τού έβαλε συντετριμμένος μετάνοια και ζητούσε να τον συγχώρηση πού τόλμησε να σήκωση το χέρι του και να τον κτυπήσει.

Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος (1873-1953),

Ηγούμενος της Μονής Γρηγορίου, με αδελφούς της μονής

(Φωτογραφία: Αλή Σαμή, δεκαετία 1920)

Τότε ο παπά-Θανάσης του είπε με σκοπό να τον ωφελήσει:

- Πάτερ μου, ολόκληρη την ζωή σου αγωνίστηκες να κτίζεις ντουβάρια και Μετόχια. Καλά όλα αυτά. Όμως γι' αυτήν την στιγμή πού βρίσκεσαι τώρα, έκανες καμία προετοιμασία;

- Συγχώρησε με, συγχώρησε με, έλεγε ο μοναχός και έκλαιγε με αναφιλητά.

- Εγώ σε συγχώρησα τότε αμέσως. Αλλά τώρα καλά έκανες και με φώναξες, για να σου διαβάσω συγχωρητική ευχή.

Έτσι εκοιμήθη εν μετάνοια, ειρηνικά και είχε καλό τέλος.

Πηγή: "Από το βιβλίο «Από την Ασκητική και' Ησυχαστική Αγιορείτικη Παράδοση»,Αγιον Όρος 2011,εκ. Ί. Ήσυχα. «Άγιος Ιωάννης ό Πρόδρομος», Μεταμόρφωση Χαλκιδικής, σσ. 353- 354",

http://agiameteora.net/

 http://mkka.blogspot.gr/2014/10/blog-post_19.html

«Ὑπάρχουν δέ δυό μορφές ταπεινώσεως, ὅπως ἀκριβῶς καί δυό μορφές ὑπερηφάνειας»

Β΄ Διδασκαλία

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗ

 Ἀββᾶ Δωροθέου ἔργα ἀσκητικά

Μακάριος εἶναι, ἀδελφοί μου, ἐκεῖνος πού ἔχει ταπείνωση. Γιατί ἡ ταπείνωση εἶναι μεγάλη ἀρετή. Πετυχημένα δέ ὁ Ἅγιος ἐκεῖνος χαρακτήρισε αὐτόν πού ἔχει ἀληθινή ταπείνωση λέγοντας: «Ἡ ταπείνωση κάνει τόν ἄνθρωπο νά μήν ὀργίζεται, οὔτε νά ἐξοργίζει κανέναν». Καί αὐτό μοιάζει σάν παράξενο πράγμα. Γιατί ἡ ταπείνωση ἀντιτίθεται μόνο στήν κενοδοξία καί ἀπ᾿ αὐτή μόνο φαίνεται ὅτι προστατεύει τόν ἄνθρωπο. Ὀργίζεται ὅμως κανείς καί γιά χρήματα καί γιά φαγητά. Πῶς λοιπόν λέει ὅτι ἡ ταπείνωση κάνει τόν ἄνθρωπο νά μήν ὀργίζεται, οὔτε νά ἐξοργίζει κανέναν; Ἡ ταπείνωση εἶναι μεγάλη ἀρετή, ὅπως εἴπαμε, καί ἔχει τή δύναμη νά ἑλκύει τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, στήν ψυχή. Λοιπόν, ὅταν ἔρθει ἡ ἴδια ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ, σκεπάζει τήν ψυχή ἀπό τ᾿ ἄλλα δυό αὐτά βαριά πάθη. Γιατί, τί εἶναι πιό βαρύ ἀπό τό νά ὀργίζεται κανείς καί νά ἐξοργίζει τόν πλησίον;

............

Γιατί ὅμως λέω ὅτι ἡ ταπείνωση σκεπάζει ἀπό τά δυό αὐτά μεγάλα πάθη;

Ἡ ταπείνωση σκεπάζει τήν ψυχή ἀπό κάθε πάθος, ἀπό κάθε πειρασμό. Ὅταν εἶδε ὁ Ἅγιος Ἀντώνιος ὅλες τίς παγίδες τοῦ διαβόλου ἁπλωμένες καί στενάζοντας ρώτησε τό Θεό: «Ποιός ἄραγε μπορεῖ νά γλυτώσει ἀπ᾿ αὐτές»; Τί τοῦ ἀπάντησε ὁ Θεός; Τοῦ ἀπάντησε: «Ἡ ταπείνωση τίς ξεπερνάει». Καί τί ἄλλο ἀξιοθαύμαστο πρόσθεσε; Πρόσθεσε: «Καί οὔτε κἄν τήν ἐγγίζουν». Βλέπεις δύναμη, ἀδελφέ μου, βλέπεις χάρη ἀρετῆς; Πραγματικά, τίποτα δέν εἶναι ἰσχυρότερο ἀπό τήν ταπεινοφροσύνη, τίποτα δέν τήν νικάει. Καί ἄν συμβεῖ στόν ταπεινό ἄνθρωπο κάτι λυπηρό, ἀμέσως τά βάζει μέ τόν ἑαυτόν του, ἀμέσως κατακρίνει τόν ἑαυτόν του, δηλαδή ὅτι τοῦ ἀξίζουν ὅσα συμβαίνουν. Δέν ἀνέχεται νά κατακρίνει κανέναν, δέν ἀνέχεται νά φορτώσει σέ ἄλλον τήν αἰτία· κι ἔτσι τό ξεπερνάει χωρίς νά ταραχθεῖ, χωρίς νά θλιβεῖ καί ἀναπαύεται τέλεια. Γι᾿ αὐτό οὔτε ὀργίζεται, οὔτε ἐξοργίζει κανέναν. Καλά λοιπόν εἶπε ὁ ἅγιος: «Πάνω ἀπ᾿ ὅλα ἔχουμε ἀνάγκη ἀπό τήν ταπεινοφροσύνη»¹.

Ὑπάρχουν δέ δυό μορφές ταπεινώσεως, ὅπως ἀκριβῶς καί δυό μορφές ὑπερηφάνειας. Ἡ πρώτη ὑπερηφάνεια εἶναι ὅταν ἐξουδενώνει κανείς τόν ἀδελφό του, ὅταν τόν ἐξευτελίζει σάν νά μήν εἶναι τίποτα καί θεωρεῖ τόν ἑαυτόν του ἀνώτερό του². Ἄν αὐτός πού θά πέσει σ᾿ αὐτή τήν ὑπερηφάνεια, δέν φροντίσει γρήγορα, μέ τήν κατάλληλη προσοχή καί ἐπιμέλεια, νά διορθωθεῖ, σιγά-σιγά φτάνει στή δεύτερη ὑπερηφάνεια, ὥστε καταντάει νά ὑπερηφανεύεται καί ἀπέναντι στόν ἴδιο τό Θεό καί νά πιστεύει πώς ὁ,τιδήποτε κατορθώνει ὀφείλεται στίς δυνάμεις του καί ὄχι στό Θεό.

Πραγματικά, ἀδελφοί μου, κάποτε εἶδα ἔναν πού εἶχε καταντήσει στήν ἐλεεινή αὐτήν κατάσταση. Στήν ἀρχή, ἄν τοῦ ἔλεγε κανένας ἀδελφός κάτι, τόν ἔφτυνε καί ἔλεγε: «Ποιός εἶναι αὐτός; Δέν ἀξίζει κανένας παρά μόνον ὁ Ζωσιμᾶς καί οἱ μαθητές του». Μετά ἄρχισε νά ἐξευτελίζει καί αὐτούς καί νά λέει: «Δέν ἀξίζει κανένας παρά μόνον ὁ Μακάριος». Καί μετά ἀπό λίγο ἄρχισε πάλι νά λέει: «Τί εἶναι ὁ Μακάριος; Τιποτένιος, μόνο ὁ Βασίλειος καί ὁ Γρηγόριος ἀξίζουν». Μετά ἀπό λίγο ἄρχισε καί αὐτούς νά τούς ἐξευτελίζει λέγοντας: «Τί εἶναι ὁ Βασίλειος καί τί εἶναι ὁ Γρηγόριος; Τιποτένιοι, μόνο ὁ Πέτρος καί ὁ Παῦλος ἀξίζουν». Τοῦ λέω: «Πραγματικά, ἀδελφέ μου, καί αὐτούς θά τούς ἀπορρίψεις». Πιστέψτε με, μετά ἀπό λίγο καιρό ἄρχισε νά λέει: «Τί εἶναι ὁ Πέτρος καί ὁ Παῦλος; Τιποτένιοι, μόνο ἡ Ἁγία Τριάδα ἀξίζει». Μετά ὑπερηφανεύτηκε καί ἐναντίον τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ καί ἔτσι ἔχασε τά λογικά του. Γι᾿ αὐτό πρέπει ν᾿ ἀγωνιζόμαστε, ἀδελφοί μου, ἐναντίον τῆς πρώτης ὑπερηφάνειας, γιά νά μήν καταλήξουμε μετά ἀπό λίγο στήν τέλεια ὑπερηφάνεια.

Τῷ Θεῷ πρέπει κάθε δόξα τιμή καί προσκύνηση,
τώρα καί πάντοτε καί στούς αἰῶνες τῶν αἰώνων.
Ἀμήν!

1Ἡ γνήσια καί βαθιά ταπεινοφροσύνη ἐκφράζεται μέ τήν αὐτομεμψία ποτέ ὅμως μέ τήν ταπεινολογία καί τήν ἐξωτερικευμένη αὐτοκατηγορία πού γίνεται ἀκριβῶς πρός ἐνίσχυση τοῦ πληγωμένου ἐγωισμοῦ μας.
Ἡ αὐτομεμψία καί ἡ εὐχαριστιακή ἀποδοχή τῶν λυπηρῶν, εἶναι ἡ βασική ὁδός γιά τήν ἐπιτυχία τοῦ πνευματικοῦ ἀγώνα. Εἶναι προσγειωμένη καί ρεαλιστική ἀντιμετώπιση τῆς ζωῆς. Ἡ αὐτομεμψία δέν ἔχει καμιά σχέση μέ τήν ἱκανοποίηση μαζοχιστικῶν τάσεων ἤ νοσηρᾶς ἐνασχολήσεως μέ προσωπικά θέματα καί προβλήματα, οὔτε εἶναι ὑπεκφυγή, γιά τήν ταχύτερη τακτοποίηση τῶν δύσκολων ἀνθρωπίνων σχέσεων, ἀλλά εἶναι θετική ἐμβάθυνση στήν προσωπική ἐνοχή.
Ἡ θετικά ἐνεργουμένη αὐτομεμψία ἔχει σάν βάση πάντοτε τήν «ἐν Χριστῷ ἀποκεκαλυμμένη ἀλήθεια» καί ὁδηγεῖ ἀπό τήν αὐτογνωσία στήν ταπείνωση καί στήν εὐχαριστιακή ἀποδοχή τῶν κακῶν, σάν μέσων γιά τήν κάθαρση τῶν ἁμαρτιῶν μας. Κατά συνέπεια φεύγει ἡ αἰτία τοῦ θυμοῦ, τῆς ὀργῆς καί τῆς κατακρίσεως καί ἀνοίγονται τά κανάλια γιά τήν «ἐν Χριστῷ» διαπροσωπική «κοινωνία», ἑτοιμάζεται ὁ δρόμος τῆς ἀγάπης.


2«Εἶπε πάλιν, ὅτι ἐκ τοῦ πλησίον ἐστίν ἡ ζωή καί ὁ θάνατος. Ἐάν γάρ κερδήσωμεν τόν ἀδελφόν, τόν Θεόν κερδαίνομεν· ἐάν δέ σκανδαλίσωμεν τόν ἀδελφόν, εἰς Χριστόν ἁμαρτάνομεν». (Ἀββάς Ἀντώνιος P.G. 65, 77ΑΒ).
Ἡ θέση αὐτή τῶν ἀσκητῶν Πατέρων ἀποστομώνει κάθε κριτή τους πού τούς κατηγορεῖ σάν ἀντικοινωνικά ὄντα.
Ἡ χριστιανική μοναχική ἄσκηση, χωρίς νά δημιουργεῖ ἤ νά ἐμπνεύει κοινωνικούς ἀγῶνες ἀλλαγῆς καί χωρίς νά στρέφει τήν προσοχή της στά μαζικά θαύματα τοῦ ἀποτυχημένου ἀστοχριστιανισμοῦ, ἔμπρακτα καί ἀναντίρρητα ἀναπτύσσει στόν ὕψιστο βαθμό τήν κοινωνικότητα τοῦ ἀτόμου καί δημιουργεῖ τό ἀφανές κράτος τοῦ Θεοῦ στή γῆ.


Ἀπό τό βιβλίο: «Ἀββᾶ Δωροθέου ἔργα ἀσκητικά» (Β΄ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σελ. 115-119)

Ἐκδόσεις «ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ»,

Ἱερά Μ. Τμίου Προδρόμου Καρέα

 http://hristospanagia3.blogspot.gr

«Ὑπάρχει δέ καί κοσμική ὑπερηφάνεια καί καλογερική»

Β΄ Διδασκαλία

ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗ

Ἀββᾶ Δωροθέου ἔργα ἀσκητικά

«Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι Θεοῦ μαθηταί ἐσμέν,

οὐχ ὅτι τά δαιμόνια ἡμῖν ὑπακούουσιν,

ἀλλ᾿ ὅτι τά ὀνόματα ἡμῶν γέγραπται ἐν τῷ οὐρανῷ τῆς ταπεινώσεως»

Ἰωάν. Κλίμ. P.G. 88, 1000A

Ὑπάρχει δέ καί κοσμική ὑπερηφάνεια καί καλογερική. Κοσμική ὑπερηφάνεια ἔχει κανείς ὅταν ὑπερηφανεύεται εἰς βάρος τοῦ ἀδελφοῦ του ὅτι εἶναι πιό πλούσιος ἤ πιό ὄμορφος ἤ πιό καλοντυμένος ἤ πιό γενναῖος ἀπ᾿ αὐτόν. Ὅταν λοιπόν βλέπουμε ὅτι κενοδοξοῦμε μ᾿ αὐτά ἤ ὅτι τό μοναστήρι μας εἶναι πιό μεγάλο ἤ πιό πλούσιο ἤ ὅτι ἔχουμε πολλούς ἀδελφούς, πρέπει νά ξέρουμε ὅτι βρισκόμαστε ἀκόμα στό στάδιο τῆς κοσμικῆς ὑπερηφάνειας. Συμβαίνει ὅμως πολλές φορές νά κενοδοξεῖ κανείς καί γιά μερικά φυσικά χαρίσματα. Νά τί ἐννοῶ. Κενοδοξεῖ ὅτι ἔχει καλή φωνή καί ψάλλει ὡραῖα, ἤ ὅτι εἶναι ἐπιτήδειος καί ἐργάζεται μέ ἐπιμέλεια καί ἀκρίβεια καί ὑπηρετεῖ ἄδολα. Αὐτά εἶναι πιό ἐξευγενισμένα ἀπό τά πρῶτα, ὅμως καί αὐτά ἀνήκουν στό χῶρο τῆς κοσμικῆς ὑπερηφάνειας.

Καλογερική ὑπερηφάνεια ἔχει κανείς ὅταν κενοδοξεῖ ὅτι ἀγρυπνεῖ, ὅτι εἶναι νηστευτής, εὐλαβής, ἐνάρετος, σπουδαῖος. Συμβαίνει δέ πολλές φορές νά ταπεινώνεται κανείς γιά νά δοξαστεῖ. Αὐτά ἀνήκουν στό χῶρο τῆς καλογερικῆς ὑπερηφάνειας. Εἶναι βέβαια προτιμότερο, ἄν δέν μποροῦμε ἐντελῶς νά νικήσουμε τήν ὑπερηφάνεια, νά ὑπερηφανευόμαστε γιά τά μοναχικά καί ὄχι γιά τά κοσμικά προτερήματα. Νά, εἴπαμε λοιπόν ποιά εἶναι ἡ πρώτη ὑπερηφάνεια καί ποιά ἡ δεύτερη. Παρόμοια εἴπαμε ποιά εἶναι ἡ κοσμική καί ποιά ἡ καλογερική. Ἄς μάθουμε τώρα καί ποιές εἶναι οἱ δυό ταπεινώσεις.

Ἡ πρώτη ταπείνωση εἶναι τό νά θεωρεῖ κανείς τόν ἀδελφό του πιό συνετό καί σέ ὅλα καλύτερον ἀπ᾿ αὐτόν, καί μ᾿ ἕνα λόγο, ὅπως εἶπε ἐκεῖνος ὁ ἅγιος, νά θεωρεῖ τόν ἑαυτόν του χειρότερο ἀπ᾿ ὅλους¹. Ἡ δεύτερη ταπείνωση εἶναι τό νά ἀποδίδει κανείς κάθε ἐπιτυχία του καί κάθε κατόρθωμά του στή Χάρη τοῦ Θεοῦ. Γιατί ὅπως ἀκριβῶς τά δέντρα, ὅταν εἶναι φορτωμένα μέ πολύ καρπό, ὁ ἴδιος ὁ καρπός λυγίζει τά κλαδιά καί τά γέρνει πρός τά κάτω, τό δέ κλαδί πού δέν ἔχει καρπό ὑψώνεται πρός τά πάνω καί ἀνεβαίνει στητό – ὑπάρχουν βέβαια καί μερικά δέντρα πού ὅσο κρατάει τό βλάστημά τους, δέν κρατοῦν καρπό², ἄν ὅμως πάρει κανείς πέτρα καί τήν κρεμάσει στό κλαδί καί τό τραβήξει πρός τά κάτω, τότε κάνει καρπό – ἔτσι εἶναι καί ἡ ψυχή. Ὅταν ταπεινώνεται, τότε καρποφορεῖ καί ὅσο καρποφορεῖ τόσο ταπεινώνεται³. Γιατί ὅσο προσεγγίζουν οἱ ἅγιοι τό Θεό, τόσο περισσότερο βλέπουν τόν ἑαυτόν τους ἁμαρτωλό⁴.

Θυμᾶμαι ὅτι κάποτε μιλούσαμε γιά τήν ταπείνωση καί κάποιος ἄρχοντας ἀπό τή Γάζα ἀκούγοντάς μας νά λέμε ὅτι ὅσο πλησιάζει κανείς τόν Θεό, τόσο πιό ἁμαρτωλό βλέπει τόν ἑαυτόν του, παραξενευόταν καί ἔλεγε: «Πῶς συμβαίνει αὐτό»; Καί δέν ἤξερε καί ζητοῦσε νά μάθει τό λόγο.

Τοῦ λέω: «Ἀφέντη, γιά πές μου πῶς θεωρεῖς τόν ἑαυτό σου ὅταν βρίσκεσαι στήν πόλη σου»;

Μοῦ λέει ἐκεῖνος: «Θεωρῶ τόν ἑαυτό μου πρῶτο καί τρανό στήν πόλη».

Τοῦ λέω: «Ἄν φύγεις καί πᾶς στήν Καισάρεια, πῶς θά θεωρεῖς τόν ἑαυτό σου ἐκεῖ»;

Λέει: «Θά τόν θεωρῶ σάν τόν πιό ἀσήμαντο ἀπό τούς ντόπιους ἄρχοντες».

Τοῦ λέω: «Ἄν φύγεις καί πᾶς στήν Ἀντιόχεια, πῶς θά θεωρεῖς τόν ἑαυτό σου»;

«Θά νομίζω πώς εἶμαι ἕνας ἄξεστος χωριάτης».

Τοῦ λέω: «Ἄν πήγαινες στήν Κωνσταντινούπολη κοντά στό βασιλιά, πῶς θά ἔβλεπες ἐκεῖ τόν ἑαυτό σου»;

«Μοῦ λέει ἐκεῖνος: «Θά ἔνιωθα σάν φτωχός».

Τότε τοῦ λέω: «Νά ἔτσι ἀκριβῶς εἶναι καί οἱ ἅγιοι. Ὅσο πλησιάζουν τό Θεό, τόσο πιό ἁμαρτωλούς βλέπουν τούς ἑαυτούς τους».

Γιατί ὅταν ὁ Ἀβραάμ εἶδε τόν Κύριο, ὀνόμασε τόν ἑαυτόν του χῶμα καί στάχτη (Γεν. 18, 27). Ὁ δέ Ἡσαΐας ἔλεγε: «Ὤ, πόσο ταλαίπωρος καί ἀκάθαρτος εἶμαι ἐγώ»! (Ἡσ. 6, 5). Τό ἴδιο συνέβη καί μέ τό Δανιήλ. Ὅταν ἦταν στό λάκκο μέ τά λιοντάρια, καί πῆγε ὁ Ἀββακούμ κρατώντας τό φαγητό καί λέγοντάς του, «Δέξου τό φαγητό πού σοῦ ἔστειλε ὁ Θεός», τί εἶπε τότε ὁ Δανιήλ; «Μέ θυμήθηκε ὁ Θεός»; (Δαν. 14, 36-37). Βλέπεις τί ταπείνωση εἶχε στήν καρδιά του; Ἐνῶ βρισκόταν στό λάκκο μέ τά λιοντάρια καί δέν τόν πείραζαν, καί ὄχι μόνο μιά φορά, ἀλλά καί δεύτερη (Δαν, 6, 14), μετά ἀπ᾿ ὅλα αὐτά ἀπόρησε λέγοντας: «Μέ θυμήθηκε ὁ Θεός»;

Βλέπετε τήν ταπείνωση τῶν ἁγίων; Βλέπετε τί ταπεινά συναισθήματα ἔτρεφαν στήν ψυχή τους; Ἀλλά καί ὅταν ὁ Θεός τούς ἔστελνε γιά νά βοηθήσουν τούς ἀνθρώπους, δέν δέχονταν ἀπό ταπείνωση, ἀποφεύγοντας τή δόξα. Γιατί, ὅπως ἀκριβῶς, ὅταν κάποιος φοράει ὁλομέταξο ροῦχο καί τοῦ ρίξουν πάνω του ἕνα λερωμένο κουρέλι, φεύγει γιά νά μή λερωθεῖ τό πολύτιμο ροῦχο του, ἔτσι καί οἱ ἅγιοι, φορώντας τίς ἀρετές, ἀποφεύγουν τήν ἀνθρώπινη δόξα γιά νά μή μολυνθοῦν ἀπ᾿ αὐτή. Ὅσοι ὅμως ἐπιθυμοῦν τή δόξα, μοιάζουν μέ γυμνό πού ψάχνει νά βρεῖ κανένα κουρέλι ἤ ὁ,τιδήποτε ἄλλο, γιά νά σκεπάσει τή γύμνια του. Ἔτσι καί αὐτός πού εἶναι γυμνός ἀπό ἀρετές ζητάει τή δόξα τῶν ἀνθρώπων⁵.

Ὅταν λοιπόν στέλνονταν ἀπό τό Θεό οἱ ἅγιοι, γιά νά βοηθήσουν τούς ἄλλους, ἀπό ταπείνωση δέν δέχονταν. Ἀλλ᾿ ὁ μέν Μωϋσῆς ἔλεγε: «Σέ παρακαλῶ, διάλεξε ἄλλον πού νά μπορεῖ, γιατί ἐγώ ἔχω ἀδύνατη φωνή καί μπερδεύω τά λόγια μου» (Ἐξ. 4, 10). Ὁ δέ Ἱερεμίας ἔλεγε: «Εἶμαι πολύ νέος» (Ἱερ. 1, 6). Καί καθένας ἀπό τούς ἁγίους ἀπέκτησε αὐτή τήν ταπείνωση, ἀπό τήν πίστη ἐφαρμογή, ὅπως εἴπαμε, τῶν ἐντολῶν. Κανείς ὅμως δέν μπορεῖ νά ἐκφράσει μέ λόγια τό πῶς δημιουργεῖται αὐτή ἡ ταπείνωση στή ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, ἄν δέν τό μάθει μέ τήν πείρα τῆς ἀσκητικῆς ζωῆς του. Μέ τά λόγια κανείς δέν μπορεῖ νά τήν μάθει⁶.

Κάποτε ὁ ἀββάς Ζωσιμᾶς μιλοῦσε γιά τήν ταπείνωση καί ἕνας σοφιστής πού βρέθηκε ἐκεῖ, ἀκούγοντας ὅσα ἔλεγε, ἐπειδή ἤθελε νά μάθει τήν ἀκρίβεια τοῦ λόγου τόν ρώτησε: «Πές μου, πῶς θεωρεῖς τόν ἑαυτό σου ἁμαρτωλό; Δέν καταλαβαίνεις ὅτι εἶσαι ἅγιος; Δέν καταλαβαίνεις ὅτι ἔχεις ἀρετές; Δέν βλέπεις ὅτι τηρεῖς τίς ἐντολές; Πῶς, ἀφοῦ κάνεις αὐτά, πιστεύεις ὅτι εἶσαι ἁμαρτωλός»;

Ὁ Γέροντας ὅμως δέν εὕρισκε τρόπο νά τοῦ ἀπαντήσει, μόνο τοῦ ἔλεγε: «Δέν ξέρω πῶς νά στό πῶ, ἀλλά ἔτσι νιώθω, ἁμαρτωλός». Ὁ σοφιστής λοιπόν ἐπέμενε θέλοντας νά μάθει πῶς εἶναι δυνατόν νά συμβαίνει αὐτό. Ὁ δέ Γέροντας, μή βρίσκοντας πῶς νά τοῦ ἐξηγήσει αὐτό τό πράγμα, ἄρχισε νά λέει μέ τήν ἅγια ἁπλότητά του: «Μή μέ παραξηγήσεις, ἀληθινά τέτοιος εἶμαι».

Μόλις λοιπόν εἶδα τό Γέροντα νά μήν ξέρει τί ν᾿ ἀπαντήσει, τοῦ λέω: «Μήπως ἄραγε αὐτό μοιάζει μέ τή σοφιστική ἤ τήν ἰατρική ἐπιστήμη; Ὅταν δηλαδή ὁ γιατρός ἤ ὁ σοφιστής τήν μαθαίνει καλά καί τήν ἐφαρμόζει, μέ τήν πράξη λίγο – λίγο ἡ σοφιστική ἤ ἡ ἰατρική γίνεται σ᾿ αὐτούς μιά παγιωμένη καί αὐτοματοποιημένη ἱκανότητα ταυτισμένη μέ τήν προσωπικότητά τους, ἀλλά οἱ ἴδιοι δέν μποροῦν καί δέν γνωρίζουν νά ποῦ πῶς ἔφτασαν ν᾿ ἀποκτήσουν αὐτήν τήν ἱκανότητα. Σιγά – σιγά, ὅπως εἶπα, χωρίς νά τό καταλάβουν, ἡ ψυχή ἀπέκτησε αὐτήν τήν ἱκανότητα ἀπό τήν πράξη. Ἔτσι κάπως ἔχουν τά πράγματα. Καί στήν ταπείνωση δηλαδή, δημιουργεῖται αὐτή ἡ παγιωμένη κατάσταση ἀπό τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν, χωρίς νά μπορεῖ νά ἑρμηνευθεῖ μέ λόγια. Μόλις λοιπόν ἄκουσε ὁ ἀββάς Ζωσιμᾶς αὐτό. Χάρηκε καί ἀμέσως μέ ἀγκάλιασε καί μοῦ λέει: «Τό βρῆκες, ὅπως τό εἶπες εἶναι». Ἔτσι ἱκανοποιήθηκε καί ὁ σοφιστής καί παραδέχτηκε καί αὐτός τήν ἐξήγηση.

Γιατί μᾶς εἶπαν μέν οἱ παλιοί Γέροντες μερικά γιά νά καταλάβουμε τί εἶναι ἡ ταπείνωση, ἀλλ᾿ ὅμως αὐτήν τήν κατάσταση, πού δημιουργεῖται μέσα στήν ψυχή ἀπό τήν ταπείνωση, κανείς δέν μπόρεσε νά τήν ἑρμηνεύσει μέ λόγια. Ὅταν ὁ ἀββάς Ἀγάθων ἐπρόκειτο νά πεθάνει καί τοῦ εἶπαν οἱ ἀδελφοί: «Καί σύ φοβᾶσαι, Πάτερ;» εἶπε «Σ᾿ ὅλη μου τή ζωή ἔκανα ὅ,τι μποροῦσα γιά νά τηρήσω τίς ἐντολές, ἀλλά ἄνθρωπος εἶμαι. Ποῦ ξέρω, ἄν τό ἔργο μου ἄρεσε στό Θεό; Γιατί ἀλλιῶς κρίνει ὁ Θεός καί ἀλλιῶς οἱ ἄνθρωποι»⁷. Νά λοιπόν, ὁ Γέροντας αὐτός μᾶς ἄνοιξε τά μάτια γιά νά καταλάβουμε τήν ταπείνωση καί μᾶς ἔδειξε τό δρόμο γιά νά τήν ἀποκτήσουμε. Ποιά ὅμως εἶναι ἡ φύση της ἤ πῶς τήν ἀποκτάει ἡ ψυχή, ὅπως πολλές φορές εἶπα, κανένας δέν μπόρεσε νά πεῖ, οὔτε μπόρεσε μέ τό λογικό νά τήν κατανοήσει, ἐκτός ἄν ἡ ἴδια ἡ ψυχή ἀξιωθεῖ μέ τήν πράξη νά τή μάθει. Οἱ Πατέρες μᾶς εἶπαν τί εἶναι αὐτό πού μπορεῖ νά τή χαρίσει στόν ἄνθρωπο. Γιατί λέει στό Γεροντικό ὅτι ρώτησε ἕνας ἀδελφός κάποιο Γέροντα λέγοντας: «Τί εἶναι ἡ ταπείνωση;» Καί ὁ Γέροντας εἶπε: «Ἡ ταπείνωση εἶναι μεγάλο καί θεϊκό ἔργο. Ὁ δέ δρόμος πού ὁδηγεῖ στήν ταπείνωση εἶναι μεγάλο οἱ σωματικοί κόποι πού γίνονται μέ ἐπίγνωση⁸ καί τό νά προσεύχεσαι ἀδιάλειπτα». Αὐτός εἶναι ὁ δρόμος πού φέρνει στήν ταπείνωση. Ἡ φύση ὅμως τῆς ταπεινώσεως εἶναι θεϊκή καί ἀκατάληπτη.

Τῷ Θεῷ πρέπει κάθε δόξα τιμή καί προσκύνηση,
τώρα καί πάντοτε καί στούς αἰῶνες τῶν αἰώνων.
Ἀμήν!

1Ἀδελφός ἠρώτησε τόν ἀββᾶν Σισώην, λέγων· Ὁρῶ ἐμαυτόν, ὅτι ἡ μνήμη τοῦ Θεοῦ παραμένει μοι. Λέγει αὐτῷ ὁ γέρων· Οὐκ ἔστι μέγα τό εἶναι τόν λογισμόν σου μετά τοῦ Θεοῦ· μέγα δέ ἐστι, τό ἑαυτόν ὁρᾶν, ὑποκάτω πάσης τῆς κτίσεως. Τοῦτο γάρ καί ὁ σωματικός κόπος ὁδηγεῖ εἰς τόν τῆς ταπεινοφροσύνης τρόπον. (Ἀβ. Σισώης P.G. 65, 396 B, ιγ).

2«Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι Θεοῦ μαθηταί ἐσμέν, οὐχ ὅτι τά δαιμόνια ἡμῖν ὑπακούσιν, ἀλλ᾿ ὅτι τά ὀνόματα ἡμῶν γέγραπται ἐν τῷ οὐρανῷ τῆς ταπεινώσεως. Ἡ μέν ἀκαρπία φύσει εἰς ὕψος τούς τῶν λεγομένων κίτρων κλάδους ἀνυψοῦν πέφυκε· κατακαμφθέντες δέ θᾶττον καρποφόροι γίνονται. Ὁ νουνεχῶς γνούς ἐπίσταται». (Ἰωάν. Κλίμ. P.G. 88, 1000A).

3«Καρπός πολύς κατακάμπτει κλῶνας δένδρων καί ἀρετῆς πλῆθος ταπεινοῖ φρόνημα ἀνδρός... Ὥσπερ βάρος καρποῦ καταράσσει κλῶνα, οὕτω ὑπερηφανία ἐνάρετον καταβάλλει ψυχή». (Ἀβ. Νεῖλ. P.G. 79, 1161 C).

4«Εἶπεν ὁ ἀββᾶς Ματτώης· Ὅσον ἐγγίζει ἄνθρωπος τῷ Θεῷ τοσοῦτον ἁμαρτωλόν ἑαυτόν βλέπει. Ἡσαΐας γάρ ὁ προφήτης ἰδών τόν Θεόν, τάλαν καί ἀκάθαρτον ἔλεγεν ἑαυτόν». (Ἀβ. Ματτώης P.G. 65, 289C).

5Ἡ ματαιοδοξία, ἡ φιλοδοξία καί ἡ ἀνθρωπαρέσκεια φανερώνουν τή γυμνότητα τοῦ ἀνθρώπου, πού τή δημιουργεῖ ἡ ἀπομάκρυνση, ὁ χωρισμός ἀπό τό Θεό, καί ἡ ἀχρείωση τοῦ «κατ'εἰκόνα». Ὁ ἄνθρωπος πού πορεύεται στό «καθ᾿ ὁμοίωσιν», πού στρέφεται δηλαδή ὑπαρξιακά πρός τό Ἀρχέτυπό Του, μποροῦμε νά ποῦμε ὅτι στρέφεται πρός τό μόνο «κάλλος», τή γνήσια πηγή κάθε δόξας καί κάθε ὡραιότητας καί ὅταν κοινωνήσει μαζί Του, τότε «κόρος ουκ ἐλπίζεται καί πλησμονή οὐχ εὑρήσεται, ἀλλά συμπαρατείνεται τῇ μετουσία ἡ ὄρεξις καί συνακμάζει τῇ ἀπολαύσῃ ὁ πόθος καί τῇ τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐπιτυχία οὐ περιγράφεται», ὅπως λέει ὁ Ἁγ. Γρηγόριος Νύσσης. (P.G. 44, 648C).

6Εἶναι πολύ χαρακτηριστικό ὅτι ὁ ἀββάς Δωρόθεος, ἀκολουθώντας πιστά τήν ὀρθόδοξη θεολογία καί βίωση, τοποθετεῖ τήν ταπείνωση στή χώρα τῆς ἐμπειρίας, γιατί ἡ ταπείνωση σέ τελευταία ἀνάλυση εἶναι «χριστοειδής» κατάσταση: «Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ ὅτι πρᾶος εἰμί καί ταπεινός τῇ καρδίᾳ» (Ματθ. Ια΄: 29).
Ἡ εἰσαγωγική κατάσταση τῆς τηρήσεως τῶν ἐντολῶν «ἐγκεντρίζει» τήν ψυχή διά τοῦ Ἁγ. Πνεύματος εἰς τήν «ἐν Τριάδι» προτυπουμένη ζωή, πού ἐκφράζεται «ἐν Χριστῷ» σάν τέλεια ταπείνωση. Γι᾿ αὐτό καί ὁ «ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται» (Ματθ. Κγ΄: 12). Ἀποδοκιμάζεται ὄχι γιατί τόν ἐκδικεῖται ὁ Θός ἀλλά γιατί ὁ ἴδιος ξεπέφτει ἀπό τή «θεοειδῆ» μορφή τοῦ προσώπου του. «Θεοειδής ὁ ἄνθρωπος ἐγένετο καί μακάριος τῷ αὐτεξουσίῳ τετιμημένος... τό δι᾿ ἀνάγκης αὐτόν ἐπί τι μεταχθῆναι βιαίως ἀφαίρεσις τοῦ ἀξιώματος ἦν» (Γηγόριος Νήσσης P.G. 45, 486BC).
Ἐνῶ ἀντίθετα «ὁ ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσεται». Ἐπιβραβεύεται ὄχι γιατί συμμορφώνεται πρός κάποιο νομικό ἤ ἠθικολογικό καταστατικό, ἀλλά ἐπειδή ξαναβρίσκει τή «δόξα» τοῦ «κατ᾿ εἰκόνα». (Πρβλ. Ι Κορναράκη: Βιβλικά Ψυχογραφήματα Θεσ/κη 1975).

7P.G. 65, 117B.

8Οἱ σωματικοί κόποι, ὅσο βαρεῖς καί ἐξουδενωτικοί καί ἄν εἶναι, δέν καταλήγουν μόνοι τους στήν ταπείνωση, οὔτε καταξιώνονται σάν αὐτοσκοπός, ἀλλά ἀποτελοῦν μέσο γιά τήν ἀπόκτηση τῆς πνευματικῆς πτωχείας καί καθαρότητας. Ὅταν λοιπόν ἀπό τή σωματική ἄσκηση λείπει ἡ ἐπίγνωση τοῦ σκοποῦ, τῆς οὐσίας καί τοῦ νοήματος τῆς κακοπάθειας, τότε αὐτή εἶναι ματαία, ἄχρηστος «ὡς μήτρα ἄτεκνος» (Ἰσ. Σῦρος) καί «εἰς οὐδέν καταλήγουσα» (Συμ. Ν. Θεολόγος). Γι᾿ αὐτό καί ὁ Ὅσιος Νεῖλος λέει χαρακτηριστικά: «Ὅσον δοκεῖς τό σῶμα σκληραγωγεῖν τῇ ἐπιπόνῳ καί τραχυτέρα διαίτῃ, τοσούτῳ μᾶλλον τήν σεαυτοῦ καρδίαν ταπείνωσον, κατευτελίζων καί ἐξουδενῶν σεαυτόν, ἵνα μή τῆς κενοδοξίας χώραν λαβούσης ἐν σοί, ἀντί σίτου, κνίδην θερίσης, καί οἱ κόποι ἀπόλλυνται» (Ὅσ. Νεῖλου P.G. 79, 221).

Ἀπό τό βιβλίο: «Ἀββᾶ Δωροθέου ἔργα ἀσκητικά» (Ε΄ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σελ. 1)

Ἐκδόσεις «ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ»,

Ἱερά Μ. Τμίου Προδρόμου Καρέα

http://hristospanagia3.blogspot.gr